انْفَطَرَتْ ( 1 ) ، و قوله : هَلْ تَرى مِنْ فُطُورٍ ( 2 ) ، أى من شقوق ، و الفطر العجن و منه الفطير ، فعيل به معنى مفعول . عبد اللَّه عباس گفت : من معنى « فاطر » نمىشناختم تا دو مرد از عرب در حكومت چاهى ( 3 ) بر من آمدند يكى دعوى كرد ، ديگر ( 4 ) گفت : انا فطرتها ، من بدانستم كه فطر ابتدا كرد [ ن ] ( 5 ) باشد . و « فاطر » مجرور است بر صفت « اللَّه » و رفع و نصب روا باشد در عربيّت و كس نخواند ( 6 ) به رفع بر خبر مبتداى محذوف و نصب بر مدح . * ( وَهُوَ يُطْعِمُ ) * ، او روزى دهد و طعام دهد و اطعام ( 7 ) كند و او را طعام و روزى ندهند ( 8 ) ، چنان كه گفت : ما أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ ( 9 ) ، و عكرمه و أعمش خواندند ( 10 ) : و لا يطعم ، أى لا يأكل الطَّعام ، يقال : طعمت الطَّعام و اطعمته غيرى [ 60 - پ ] و اشهب العقيلىّ خواند : و هو يطعم و لا يطعم ، أى يرزق و يحرم ، او طعام دهد آن را كه خواهد و آن را كه خواهد ندهد . ابو منصور الأزهرىّ گفت : هو يطعم و لا يستطعم ، معنى آن است كه او طعام دهد و طعام نخواهد از كس ، عرب گويد : اطعمت بمعنى استطعمت ، و قال الشّاعر ( 11 ) : انّا لنطعم عند الصّيف مطعمنا و فى الشّتاء اذا لم يونس القرع أى مستطعمنا . و الطَّعمة ما يؤكل و الطَّعمة الضّيعة ، و الطَّعام اسم لما يؤكل ، و الاطعام اطعامك الغير ، و الإستطعام سؤال الطَّعام ، قال اللَّه تعالى : اسْتَطْعَما أَهْلَها ( 12 ) ، قال ( 13 ) : مطعم للصّيد ليس له غيرها كسب على كبره و قال علقمة بن عبيدة ( 14 ) :

--> ( 1 ) . سورهء انفطار ( 82 ) آيهء 1 . ( 2 ) . سورهء ملك ( 67 ) آيهء 3 . ( 3 ) . آف ، لت ، آن : جايى . ( 4 ) . آج ، لب ، لت ، آن : ديگرى . ( 5 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج افزوده شد . ( 6 ) . كذا در همهء نسخه‌ها ، ظاهرا « بخواند » ، تصحيح مىنمايد . ( 7 ) . مر : ندهد ، لب : بدهند . ( 8 ) . مج ، وز ، مت ، مل ، آف ، لت ، مر : انعام . ( 9 ) . سورهء الذاريات ( 51 ) آيهء 57 . ( 10 ) . مج ، وز ، مت : خواند . ( 11 ) . مج ، وز ، مت ، لت ، مر شاهدا لهذا . ( 12 ) . سورهء كهف ( 18 ) آيهء 77 . ( 14 - 13 ) . مج ، وز شعر .